Πέμπτη, 27 Μαΐου 2021

 Αριθµητικά επίθετα

 Τα επίθετα που φανερώνουν αριθµούς λέγονται αριθµητικά. Τα αριθµητικά επίθετα ανάλογα µε τη σηµασία τους χωρίζονται σε απόλυτα, τακτικά, πολλαπλασιαστικά και αναλογικά.

Απόλυτα αριθµητικά

 Τα απόλυτα αριθµητικά επίθετα φανερώνουν ένα συγκεκριµένο πλήθος από πρόσωπα, ζώα ή πράγµατα. π.χ. δύο γυναίκες, πέντε παιδιά, δεκατρία βιβλία Όλοι οι αριθµοί είναι απόλυτα αριθµητικά επίθετα. Το αριθµητικό ένα κλίνεται και στα τρία γένη αλλά µόνο στον ενικό αριθµό, ενώ τα αριθµητικά τρία και τέσσερα κλίνονται µόνο στον πληθυντικό αριθµό και στις πτώσεις ονοµαστική, γενική και αιτιατική. Τα αριθµητικά τρία και τέσσερα χρησιµοποιούν τους ίδιους τύπους για το αρσενικό και το θηλυκό. Τα απόλυτα αριθµητικά δύο ή δυο και από το πέντε µέχρι το εκατό δεν κλίνονται, αλλά διατηρούν τον ίδιο τύπο σε όλα τα γένη και σε όλες τις πτώσεις. π.χ. οι εκατό άνδρες, των εκατό ανδρών, τα εκατό παιδιά Τα απόλυτα αριθµητικά που δηλώνουν εκατοντάδες (π.χ. διακόσια, τρακόσια κλπ.) έχουν τρία γένη και κλίνονται µόνο στον πληθυντικό αριθµό όπως τα αντίστοιχα µε αυτά επίθετα. π.χ. διακόσιοι – διακόσιες – διακόσια χίλιοι – χίλιες – χίλια.

Τακτικά αριθµητικά

 Τα τακτικά αριθµητικά επίθετα φανερώνουν τη σειρά, δηλαδή τη θέση που έχει το ουσιαστικό για το οποίο γίνεται λόγος. π.χ. Το βιβλίο που ψάχνεις είναι στο δεύτερο ράφι. Τα τακτικά αριθµητικά επίθετα έχουν τρία γένη, τελειώνουν σε –ος, -η, -ο και κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος, -η, -ο. Τα τακτικά αριθµητικά τονίζονται όπως τα αντίστοιχα επίθετα, δηλαδή όπου τονίζεται η ονοµαστική του αρσενικού του ενικού αριθµού. π.χ. ο τρίτος, η Τρίτη, το τρίτο.

Τι να προσέξω στην ορθογραφία!!! 

 Τα απόλυτα αριθµητικά από το 13 ως το 19 γράφονται µε µία λέξη. π.χ. δεκατρία, δεκαπέντε, δεκαοχτώ Τα απόλυτα αριθµητικά από το 21 και πέρα γράφονται σε χωριστές λέξεις. π.χ. είκοσι πέντε, εξήντα τρία, εκατόν πενήντα ένα Τα τακτικά αριθµητικά από το 13 και πέρα γράφονται σε χωριστές λέξεις. π.χ. δέκατος τρίτος, εκατοστός πρώτος Το απόλυτο αριθµητικό εννέα ή εννιά γράφεται νε δύο ν, καθώς και όλες οι σύνθετες λέξεις που περιέχουν µέσα τους ολόκληρη τη λέξη εννέα ή εννιά. π.χ. δεκαεννέα, εννιακόσια Προσοχή !! Γράφονται µε ένα ν τα αριθµητικά ένατος, ενενηκοστός, ενενήντα κλπ. 

Τα απόλυτα αριθµητικά δύο και τρεις, όταν µπαίνουν ως α΄ συνθετικό σε σύνθετες λέξεις, αλλάζουν το υ και το ει αντίστοιχα και το µετατρέπουν σε ι. π.χ. δύο + συλλαβή = δισύλλαβη.

 Ε ξ α ι ρ ο ύ ν τ α ι και κρατάνε το υ οι λέξεις δυάδα, δυάρι κ.ά. Τα απόλυτα αριθµητικά τέσσερις και τέσσερα, όταν µπαίνουν ως α΄ συνθετικό σε σύνθετες λέξεις γίνονται τατρά- . π.χ. τέσσερις + γωνίες = τετράγωνο τέσσερα + πόδια = τετράποδο Αν θέλουµε να γράψουµε µε συντοµία ένα τακτικό αριθµητικό επίθετο, γράφουµε τον αριθµό στον οποίο αντιστοιχεί και πάνω δεξιά του αριθµού την κατάληξη του επιθέτου στο σωστό γένος. π.χ. πρώτος – 1ος , δεύτερη – 2η , τρίτο – 3ο

Πέμπτη, 1 Απριλίου 2021

Ευθύς και πλάγιος λόγος

Ευθύς λέγεται ο λόγος μέσω του οποίου μεταδίδονται τα λόγια ενός

προσώπου άμεσα, δηλαδή ακριβώς όπως τα είπε.

π.χ.

 – Θα φύγω σε λίγο.

- Γιατί;

- Θυμήθηκα πως έχω κάποια δουλειά.

- Εντάξει, τα λέμε.

Πλάγιος λέγεται ο λόγος μέσω του οποίου μεταδίδονται τα λόγια ενός

προσώπου έμμεσα, δηλαδή όχι ακριβώς όπως τα είπε αλλά όπως μας τα

μεταφέρει ένα τρίτο πρόσωπο.

π.χ. Ο Γιάννης τον ρώτησε γιατί φεύγει.

Εκείνος απάντησε πως έχει κάποια δουλειά.

Για να μετατρέψουμε τον ευθύ σε πλάγιο λόγο:

α) προσθέτουμε τα ονόματα των προσώπων,

β) βάζουμε συνδέσμους για να ενώσουμε τις προτάσεις,

γ) χρησιμοποιούμε ρήματα όπως το ρώτησε, απάντησε, είπε κ.ά.

δ) αλλάζουμε το πρόσωπο των ρημάτων από πρώτο σε τρίτο,

ε) παραλείπουμε τις παύλες.

π.χ. Ευθύς λόγος: Έχεις πολλή δουλειά;

Πλάγιος λόγος: Ο Δημήτρης τον ρώτησε αν έχει πολλή δουλειά.

Στον ευθύ λόγο τα λόγια ενός προσώπου μπορεί να είναι μέσα σε

εισαγωγικά, ενώ προηγείται διπλή τελεία. Στην περίπτωση αυτή, όταν

μετατρέπουμε τον ευθύ σε πλάγιο λόγο, παραλείπουμε τα εισαγωγικά και τη

διπλή τελεία, ενώ κάποιες λέξεις μπορεί ν’ αλλάξουν ανάλογα με το νόημα.

π.χ. Ευθύς: Ο δάσκαλος είπε: «Ανοίξτε τα βιβλία σας»

Πλάγιος: Ο δάσκαλος είπε ν’ ανοίξουν τα βιβλία τους. 

Δευτέρα, 1 Μαρτίου 2021

 

Ερωτηματικές αντωνυμίες

Ερωτηματικές ονομάζονται οι αντωνυμίες που χρησιμοποιούνται, όταν θέλουμε να ρωτήσουμε κάτι. Η χρήση τους είναι πολύ συχνή στον προφορικό λόγο, κυρίως σε κειμενικά είδη που περιέχουν πολλές ερωτήσεις (συνεντεύξεις, ερωταποκρίσεις κτλ.).

α) Τι (άκλιτο): π.χ. Τι κάνεις;
β) 
Ποιος, ποια, ποιο: π.χ. Ποια άσκηση έχουμε σήμερα; Κλίνεται όπως το επίθετο γλυκός, -ιά, -ό 

 

Ενικός αριθμός

Πληθυντικός αριθμός

Αρσενικό

Θηλυκό

Ουδέτερο

Αρσενικό

Θηλυκό

Ουδέτερο

Ονομ.

ποιος

ποια

ποιο

ποιοι

ποιες

ποια

Γεν.

ποιου

ποιας

ποιου

ποιων

ποιων

ποιων

Αιτ.

ποιον

ποια(ν)

ποιο

ποιους

ποιες

ποια


γ) 
Πόσος, πόση, πόσο: κλίνεται όπως το επίθετο ελεύθερος, -η, -ο  π.χ. Πόσα μολύβια έχεις στην τσάντα σου;

 

 

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ:

 

Το ουδέτερο της ερωτηματικής αντωνυμίας ποιος, ποια, ποιο γράφεται με οι (ποιο), ενώ το ποσοτικό επίρρημα πιο με ι, π.χ.

 – Ποιο τραγούδι ακούς; 

– Το πιο ωραίο.

 

 

 

Δεικτικές αντωνυμίες

 Δεικτικές αντωνυμίες ονομάζονται αυτές που χρησιμοποιούνται για να δείξουμε κάτι. Χρησιμοποιούνται πολύ συχνά τόσο στον προφορικό όσο και στον γραπτό λόγο για να δείξουν – ανάλογα με τον τύπο της αντωνυμίας– πολύ κοντινά, κοντινά ή και μακρινά πρόσωπα, ζώα, πράγματα και καταστάσεις.


α) Αυτός, αυτή, αυτό, που χρησιμοποιείται για κοντινά πρόσωπα ή πράγματα  π.χ. Πήρε αυτά τα βιβλία και έφυγε.
β) (Ε)Τούτος, (ε)τούτη, (ε)τούτο, που χρησιμοποιείται για πολύ κοντινά πρόσωπα ή πράγματα.
γ) Εκείνος, εκείνη, εκείνο, που χρησιμοποιείται για πρόσωπα ή πράγματα που βρίσκονται μακριά.
δ) Τέτοιος, τέτοια, τέτοιο, που χρησιμοποιείται για να δηλωθεί μια ποιότητητα.
ε)Τόσος, τόση, τόσο, που χρησιμοποιείται για να δηλωθεί μια ποσότητα.

Όλες οι δεικτικές αντωνυμίες κλίνονται σύμφωνα με το επίθετο ελεύθερος, -η, -ο εκτός από την αντωνυμία τέτοιος, τέτοια, τέτοιο, που κλίνεται σύμφωνα με το επίθετο τίμιος, -α, -ο 

Πέμπτη, 11 Φεβρουαρίου 2021

 

Οι χρόνοι του ρήματος

Οι χρόνοι του ρήματος είναι τριών ειδών: παροντικοί, παρελθοντικοί και

μελλοντικοί.

Παροντικοί χρόνοι

Οι χρόνοι του ρήματος που φανερώνουν ότι κάτι γίνεται τώρα, δηλαδή στο

παρόν, λέγονται παροντικοί και είναι ο ενεστώτας και ο παρακείμενος.

Ενεστώτας: φανερώνει ότι κάτι γίνεται τώρα, εξακολουθητικά ή

επαναλαμβάνεται.

π.χ. Τα παιδιά παίζουν.

Παρακείμενος: φανερώνει κάτι που έχει γίνει στο παρελθόν και τώρα είναι

τελειωμένο.

π.χ. Τα παιδιά έχουν παίξει.

Παρελθοντικοί χρόνοι

Οι χρόνοι του ρήματος που φανερώνουν ότι κάτι έχει γίνει στο παρελθόν

λέγονται παρελθοντικοί και είναι ο παρατατικός, ο αόριστος και ο

υπερσυντέλικος.

Παρατατικός: φανερώνει κάτι που γινόταν στο παρελθόν (συνέχεια)

εξακολουθητικά ή με επαναλήψεις.

π.χ. Τα παιδιά έπαιζαν όλο το απόγευμα.

Αόριστος: φανερώνει κάτι που έγινε στο παρελθόν και φαίνεται σαν να έγινε

σε μια στιγμή.

π.χ. Χθες τα παιδιά έπαιξαν ποδόσφαιρο.

Υπερσυντέλικος: φανερώνει κάτι που έγινε στο παρελθόν και είχε

τελειώσει πριν γίνει κάτι άλλο.

π.χ. Τα παιδιά είχαν τελειώσει πριν χτυπήσει το κουδούνι.

Μελλοντικοί χρόνοι

Οι χρόνοι του ρήματος που φανερώνουν ότι κάτι θα γίνει στο μέλλον

λέγονται μελλοντικοί και είναι ο εξακολουθητικός μέλλοντας, στιγμιαίος

μέλλοντας και συντελεσμένος μέλλοντας.

Εξακολουθητικός μέλλοντας: φανερώνει κάτι που θα γίνεται στο μέλλον

εξακολουθητικά ή με επαναλήψεις.

π.χ. Θα είμαι στο σπίτι όλο το βράδυ.

Στιγμιαίος μέλλοντας: φανερώνει κάτι που θα γίνει στο μέλλον και

φαίνεται σαν να πρόκειται να γίνει σε μια στιγμή.

π.χ. Θα παίξεις μόνο όταν τελειώσεις τα μαθήματά σου.

Συντελεσμένος μέλλοντας: φανερώνει κάτι που θα έχει τελειώσει στο

μέλλον πριν αρχίσει κάτι άλλο.

π.χ. Το βράδυ θα έχω τελειώσει την εργασία.

Κυριακή, 20 Δεκεμβρίου 2020

 Οι κτητικές αντωνυμίες

Οι αντωνυμίες που φανερώνουν σε ποιον ανήκει κάτι λέγονται κτητικές.

π.χ. Το βιβλίο είναι δικό μου.

Οι γονείς σου.

Το δικό σας αυτοκίνητο.

α) Κτητικές αντωνυμίες είναι οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής

αντωνυμίας στη γενική χωρίς τόνο: μου, σου, του, της, του, μας, σας, τους.

Οι τύποι αυτοί χρησιμοποιούνται όταν θέλουμε απλώς να πούμε πως κάτι

ανήκει σε κάποιον.

π.χ. Οι τσάντες τους.

Οι φίλοι μας.

β) Όταν θέλουμε να τονίσουμε καλύτερα τον κτήτορα, χρησιμοποιούμε το

επίθετο δικός, δική, δικό με τους αδύνατους τύπους της προσωπικής

αντωνυμίας στη γενική.

π.χ. Το φταίξιμο είναι δικό σου, όχι δικό μου.

Του δικού της σπιτιού.

Τα δικά σας παιδιά.


🔘  Για να μην μπερδεύουμε τους αδύνατους τύπους της κτητικής αντωνυμίας με τους αδύνατους τύπους προσωπικής αντωνυμίας που είναι όμοιοι, αρκεί να θυμόμαστε ότι οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας συνοδεύουν ρήματα και είτε βρίσκονται μπροστά είτε πίσω από αυτά, ενώ οι αδύνατοι τύποι της κτητικής αντωνυμίας μπαίνουν μετά τα ουσιαστικά.

π.χ. Μου μίλησες; (προσωπική αντωνυμία)

Φέρε μας λίγο νερό. (προσωπική αντωνυμία)

Η τσάντα μου. (κτητική αντωνυμία)

Το σπίτι μας. (κτητική αντωνυμία)

  Αριθµητικά επίθετα  Τα επίθετα που φανερώνουν αριθµούς λέγονται αριθµητικά. Τα αριθµητικά επίθετα ανάλογα µε τη σηµασία τους χωρίζονται σε...